Bỏ qua, tới nội dung chính
AusNatures

Năng lượng & căng thẳng7 phút đọc

Vitamin B12: vì sao người ăn chay và người lớn tuổi dễ bị thiếu?

Vitamin B12 gần như chỉ có trong thực phẩm nguồn động vật và cần dạ dày khỏe để hấp thu. Vì sao người ăn chay trường, người lớn tuổi và người dùng một số thuốc dễ thiếu B12?

Vitamin B12 là một trong những vitamin cơ thể cần với lượng rất nhỏ, nhưng lại dễ bị thiếu ở một số nhóm người. Đáng nói là tình trạng thiếu B12 thường diễn ra âm thầm trong nhiều năm, và các dấu hiệu ban đầu dễ bị nhầm với "tuổi già" hay "làm việc nhiều nên mệt".

Bài viết này giải thích vì sao người ăn chay trường, người lớn tuổi và người dùng một số thuốc dễ thiếu B12, cùng những dấu hiệu nên đi xét nghiệm.

Vitamin B12 làm gì trong cơ thể?

Vitamin B12 (cobalamin) tham gia tạo hồng cầu, giữ cho hệ thần kinh hoạt động bình thường, giúp giải phóng năng lượng từ thức ăn và giúp cơ thể sử dụng folate. Đây là một thành viên quan trọng trong nhóm 8 vitamin B mà bạn có thể đọc thêm ở bài 8 loại vitamin nhóm B và vai trò.

Khác với các vitamin B khác, B12 được gan dự trữ trong nhiều năm. Vì vậy, khi nguồn cung bị thiếu, triệu chứng thường xuất hiện rất chậm và hay bị phát hiện muộn.

Vì sao "ăn đủ" chưa chắc đã "hấp thu đủ"?

B12 trong thức ăn gắn với protein. Để hấp thu được, cơ thể cần đi qua vài bước:

  1. Acid dạ dày tách B12 ra khỏi protein trong thức ăn.
  2. B12 gắn với "yếu tố nội tại" – một chất do dạ dày tiết ra.
  3. Phức hợp này được hấp thu ở đoạn cuối ruột non.

Chỉ cần một khâu trục trặc, cơ thể có thể thiếu B12 dù bạn vẫn ăn thịt cá đều đặn. Theo NHS, nguyên nhân thường gặp nhất gây thiếu B12 tại Anh là thiếu máu ác tính – một bệnh tự miễn khiến cơ thể không tạo đủ yếu tố nội tại.

Theo Văn phòng Thực phẩm bổ sung thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH ODS), B12 trong thực phẩm bổ sung và thực phẩm tăng cường vi chất không gắn với protein, nên không cần bước tách ra nhờ acid dạ dày.

Ba nhóm người dễ thiếu vitamin B12

Người ăn chay trường

B12 không có sẵn trong rau củ, trái cây hay ngũ cốc mà chủ yếu có trong thịt, cá, hải sản, trứng và sữa. Người ăn chay có dùng trứng, sữa vẫn nhận được một phần B12, còn người ăn thuần chay gần như không có nguồn B12 tự nhiên.

Theo Healthdirect Australia, với người thuần chay, nguồn B12 đáng tin cậy duy nhất là thực phẩm có tăng cường B12, như một số loại sữa thực vật hoặc ngũ cốc ăn sáng. Hướng dẫn dinh dưỡng của Úc khuyên người ăn thuần chay dùng thêm B12. Người ăn chay theo ngày rằm, mùng một thường ít rủi ro hơn người ăn chay trường nhiều năm.

Nếu bạn ăn chay trường và đang mang thai hoặc cho con bú, hãy trao đổi sớm với bác sĩ, vì trẻ bú mẹ của người mẹ ăn thuần chay cũng thuộc nhóm có nguy cơ.

Người lớn tuổi

Theo NIH ODS, nhiều người lớn tuổi không tiết đủ acid dạ dày để hấp thu B12 có trong thức ăn. Viêm teo dạ dày – tình trạng khá thường gặp khi lớn tuổi – cũng làm giảm lượng acid và yếu tố nội tại.

NHS cho biết tại Anh, thiếu B12 hoặc folate gặp ở khoảng 1/10 người từ 75 tuổi trở lên và 1/20 người từ 65 đến 74 tuổi. NIH ODS khuyên người trên 50 tuổi nên lấy phần lớn B12 từ thực phẩm tăng cường hoặc thực phẩm bổ sung, vì cơ thể hấp thu B12 từ các nguồn này dễ hơn.

Người dùng metformin hoặc thuốc giảm acid dạ dày

Một số thuốc dùng lâu dài có thể làm giảm hấp thu B12:

  • Metformin (thuốc điều trị đái tháo đường type 2): Cơ quan Quản lý Dược phẩm Anh (MHRA) cho biết giảm B12 có thể gặp ở tới 1/10 người dùng thuốc, nguy cơ tăng khi dùng liều cao hơn và thời gian dài hơn.
  • Thuốc ức chế bơm proton như omeprazol, esomeprazol, lansoprazol và thuốc kháng thụ thể H2 như famotidin, cimetidin: các thuốc này làm giảm acid dạ dày nên cũng làm giảm hấp thu B12 từ thức ăn.

Điều quan trọng: đừng tự ý ngừng thuốc. MHRA khuyên người bệnh tiếp tục dùng metformin, còn bác sĩ cân nhắc kiểm tra B12 định kỳ cho người có nguy cơ. Người từng phẫu thuật dạ dày, ruột hoặc có bệnh đường ruột cũng nên hỏi bác sĩ về việc theo dõi B12.

Dấu hiệu nên đi xét nghiệm

Thiếu B12 có thể ảnh hưởng đến cả máu và thần kinh. Bạn nên đi khám nếu có các biểu hiện sau, nhất là khi thuộc một trong ba nhóm kể trên:

  • Mệt mỏi, uể oải kéo dài, da xanh xao.
  • Lưỡi đỏ và đau, loét miệng.
  • Tê bì, cảm giác kim châm ở bàn tay, bàn chân; đi đứng kém vững.
  • Giảm trí nhớ, khó tập trung, thay đổi tâm trạng.
  • Nhìn mờ, yếu cơ.

Bác sĩ thường chẩn đoán dựa trên triệu chứng và xét nghiệm máu. Nếu thiếu B12, cách bổ sung (đường uống hay tiêm) và liều dùng phụ thuộc vào nguyên nhân, vì vậy hãy điều trị theo chỉ định. NHS lưu ý một số tổn thương do thiếu B12 có thể không hồi phục nếu để muộn, nên phát hiện sớm rất quan trọng.

Cũng theo NHS, acid folic liều trên 1 mg mỗi ngày có thể che lấp triệu chứng thiếu B12, nên đừng tự dùng liều cao khi chưa có chỉ định. Nếu bạn mệt mỏi kéo dài chưa rõ lý do, hãy đọc thêm bài mệt mỏi kéo dài: nguyên nhân thường gặp.

Gợi ý tham khảo: AusNatures Super B Plus

Khi đã có chẩn đoán thiếu B12, hãy theo phác đồ của bác sĩ. Còn nếu bạn là người trưởng thành và muốn bổ sung thêm vitamin nhóm B hằng ngày bên cạnh chế độ ăn, có thể tham khảo AusNatures Super B Plus – thực phẩm bảo vệ sức khỏe nhập khẩu từ Úc, dạng viên nén, lọ 60 viên.

  • Thành phần mỗi viên: vitamin B3 (nicotinamid) 30 mg, vitamin B5 (acid pantothenic) 13 mg, vitamin B1 (thiamin) 10 mg, vitamin B2 (riboflavin) 6,5 mg, vitamin B6 (pyridoxin) 6 mg, acid folic 400 mcg, biotin 65 mcg, vitamin B12 (cyanocobalamin) 6,5 mcg.
  • Công dụng: Hỗ trợ cải thiện tình trạng căng thẳng, mệt mỏi do thiếu vitamin nhóm B.
  • Đối tượng sử dụng: Người trưởng thành.
  • Cách dùng: Uống 1 viên mỗi ngày.

Lưu ý: Không dùng cho người mẫn cảm với bất kỳ thành phần nào của sản phẩm. Phụ nữ có thai, cho con bú, người đang dùng thuốc hãy hỏi ý kiến chuyên gia y tế trước khi dùng. Nếu triệu chứng vẫn tồn tại hoặc gặp tác dụng phụ, hãy ngừng dùng và hỏi ý kiến chuyên gia y tế. Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Tóm lại

  • Vitamin B12 tham gia tạo hồng cầu và duy trì hệ thần kinh; gan dự trữ B12 nhiều năm nên tình trạng thiếu thường phát hiện muộn.
  • Người ăn chay trường (nhất là thuần chay), người lớn tuổi và người dùng metformin hay thuốc giảm acid dạ dày kéo dài dễ thiếu B12 hơn.
  • Không tự ý ngừng thuốc; hãy hỏi bác sĩ về việc kiểm tra B12 nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ.
  • Mệt mỏi kéo dài, tê bì tay chân, lưỡi đỏ đau hay giảm trí nhớ là lý do nên đi khám và xét nghiệm máu.

Tài liệu tham khảo

Cập nhật 19 tháng 11, 2026

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay điều trị của nhân viên y tế. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Sản phẩm liên quan

Bài viết khác