Bỏ qua, tới nội dung chính
AusNatures

Thai kỳ7 phút đọc

Dinh dưỡng 3 tháng đầu thai kỳ: mẹ nên ăn gì, kiêng gì, khám khi nào?

3 tháng đầu mẹ chưa cần ăn nhiều hơn hẳn mà cần ăn đa dạng, biết cách dịu cơn nghén, tránh rượu, cá nhiều thủy ngân, đồ sống và khám thai đúng lịch.

Ba tháng đầu là lúc các cơ quan của thai nhi bắt đầu hình thành, trong khi nhiều mẹ lại đang mệt mỏi, buồn nôn và ăn uống thất thường. Tin vui là giai đoạn này mẹ chưa cần ăn nhiều hơn hẳn; điều quan trọng là ăn đủ chất, ăn an toàn và đi khám thai đúng hẹn.

Ăn đa dạng quan trọng hơn ăn nhiều

Theo Hướng dẫn quốc gia về dinh dưỡng cho phụ nữ có thai và bà mẹ cho con bú của Bộ Y tế (QĐ 776/QĐ-BYT, 2017), nhu cầu năng lượng trong 3 tháng đầu chỉ tăng thêm khoảng 50 kcal/ngày. Mức tăng lớn hơn đến ở 3 tháng giữa (khoảng 250 kcal) và 3 tháng cuối (khoảng 450 kcal).

Vì vậy, mẹ không cần "ăn cho hai người". Thay vào đó, mỗi bữa nên có đủ 4 nhóm thực phẩm:

  • Chất bột đường: cơm, bún, phở, khoai, bánh mì, ngũ cốc nguyên hạt.
  • Chất đạm: thịt, cá, trứng, tôm, đậu phụ, các loại đậu, sữa.
  • Chất béo: dầu thực vật, lạc, vừng, cá béo.
  • Vitamin và khoáng chất: rau củ và trái cây nhiều màu sắc.

Hướng dẫn chăm sóc trước sinh của Bộ Y tế (QĐ 1139/QĐ-BYT, 2026) cũng khuyên mẹ uống ít nhất 2 lít nước mỗi ngày, giảm muối, không dùng chất kích thích và không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định. Mẹ tiếp tục uống viên sắt/acid folic theo hướng dẫn, xem thêm bài acid folic trước và trong thai kỳ.

Sống chung với ốm nghén

Buồn nôn và nôn rất thường gặp trong 3 tháng đầu. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), những mẹo sau có thể giúp mẹ dễ chịu hơn:

  • Nghỉ ngơi nhiều hơn, vì mệt mỏi có thể làm cơn buồn nôn nặng thêm.
  • Chia nhỏ bữa, ăn ít một nhưng nhiều lần các món đơn giản, nhiều tinh bột, ít dầu mỡ như cháo, cơm, bánh mì nướng, bánh quy giòn.
  • Uống nhiều nước, chia thành từng ngụm nhỏ trong ngày.
  • Thử món ăn, đồ uống có gừng. Nếu muốn dùng viên gừng, mẹ nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước.

Mẹ cần liên hệ bác sĩ nếu nôn kèm một trong các dấu hiệu sau: nước tiểu rất sẫm màu hoặc không đi tiểu hơn 8 tiếng, không giữ được thức ăn hay nước uống trong 24 giờ, rất mệt, chóng mặt hoặc muốn ngất khi đứng dậy, nôn ra máu, sốt, sụt cân. Đây có thể là dấu hiệu mất nước hoặc nghén nặng cần được điều trị.

Những thực phẩm, đồ uống mẹ cần tránh

Cần tránh hoặc hạn chếLý do và cách làm
Rượu, bia và mọi đồ uống có cồn, kể cả rượu vang, rượu trứngUống rượu ở bất kỳ thời điểm nào của thai kỳ đều có nguy cơ gây hại cho thai. Bộ Y tế khuyên ngừng hoàn toàn.
Cá mập, cá kiếm, cá cờ (marlin)Là nhóm cá chứa nhiều thủy ngân; NHS xếp vào danh sách cá cần tránh khi mang thai.
Cá ngừ và cá béoCó thể chứa chất ô nhiễm như thủy ngân nếu ăn quá nhiều. NHS khuyên cá ngừ không quá 4 hộp hoặc 2 miếng cá tươi mỗi tuần; cá béo như cá hồi, cá trích, cá mòi không quá 2 phần mỗi tuần.
Thịt, cá, hải sản sống hoặc tái: gỏi cá, sushi cá sống, hàu sống, bò táiCó thể chứa vi khuẩn hoặc độc tố gây ngộ độc thực phẩm. Sushi làm từ cá, hải sản đã nấu chín thì có thể ăn.
Trứng sống, trứng lòng đào, món có trứng sốngCó thể nhiễm vi khuẩn Salmonella gây ngộ độc thực phẩm cho mẹ; nấu trứng chín cả lòng trắng và lòng đỏ.
Sữa chưa tiệt trùng, phô mai mềm có lớp vỏ mốc trắng (như brie, camembert), pateCó thể chứa vi khuẩn Listeria. Chọn sữa đã tiệt trùng; phô mai mềm chỉ ăn khi đã nấu nóng kỹ; pate giữ lạnh và dùng trước hạn sử dụng.
Gan và món chế biến từ ganChứa rất nhiều vitamin A, lượng cao có thể gây hại cho thai nhi.
Caffeine trong cà phê, trà, nước tăng lực, nước ngọt có cola, sô-cô-laNHS khuyên không quá 200 mg caffeine mỗi ngày.
Trà thảo mộcKhông quá 4 cốc mỗi ngày, tránh loại có rễ cam thảo.

Ngoài ra, mẹ nên rửa kỹ rau quả để loại bỏ đất cát có thể chứa vi khuẩn, nấu chín thức ăn, không ăn đồ ôi thiu hay để lâu ngoài nhiệt độ phòng. Bộ Y tế cũng khuyên không hút thuốc lá và tránh tiếp xúc với khói thuốc.

Khám thai đúng lịch ngay từ đầu

Theo QĐ 1139/QĐ-BYT, mỗi phụ nữ có thai cần được khám ít nhất 6 lần trong thai kỳ, khuyến cáo 6–8 lần. Trong 3 tháng đầu (tính đến hết tuần 13 và 6 ngày) có 2 mốc quan trọng:

  1. Lần khám đầu: khoảng 2–3 tuần sau khi trễ kinh, siêu âm để xác định có thai.
  2. Lần khám thứ hai: khi thai 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày, siêu âm để xác định tuổi thai, số lượng thai và sàng lọc dị tật.

Trong giai đoạn này, mẹ thường được làm công thức máu, xét nghiệm nước tiểu và xét nghiệm HIV, giang mai, viêm gan B càng sớm càng tốt. Mẹ nhớ mang theo danh sách thuốc, vitamin đang dùng.

Mẹ cần đi khám ngay, không chờ đến lịch hẹn, khi có dấu hiệu bất thường như đau bụng, ra máu hoặc ra nước âm đạo.

Nếu mẹ cân nhắc vitamin tổng hợp cho thai kỳ

Nếu mẹ muốn dùng thêm vitamin tổng hợp dành cho thai kỳ, hãy hỏi bác sĩ ngay trong lần khám đầu. AusNatures Pregnancy Essentials là thực phẩm bảo vệ sức khỏe nhập khẩu từ Úc, dành cho phụ nữ chuẩn bị mang thai, đang mang thai và cho con bú. Trong liều 2 viên có acid folic 400 mcg, sắt (từ sắt fumarat) 10 mg, calci 600 mg, magnesi 100 mg, vitamin D3 10 mcg, vitamin B12 2,6 mcg cùng các vitamin nhóm B, kẽm, selen. Cách dùng: uống 02 viên/ngày/lần hoặc theo sự chỉ dẫn của chuyên gia y tế. Công dụng: Hỗ trợ tăng cường sức khoẻ.

Lưu ý: hãy hỏi chuyên gia y tế về mọi loại thuốc dùng trong thai kỳ, đặc biệt trong 3 tháng đầu; hỏi bác sĩ sản khoa trước khi dùng, nhất là khi mẹ đang dùng thuốc hoặc có bệnh tuyến giáp. Không dùng cho người tăng calci máu, bệnh gan thận cấp tính, lao phổi; người rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông (như warfarin); người viêm loét dạ dày – tá tràng, tăng kali huyết, cường giáp, suy giáp; người mẫn cảm với bất kỳ thành phần nào. Sản phẩm có chứa selen, không dùng quá liều. Vitamin và khoáng chất không thay thế chế độ ăn uống cân bằng. Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Tóm lại

  • 3 tháng đầu chưa cần ăn nhiều hơn hẳn (thêm khoảng 50 kcal/ngày); ưu tiên đủ 4 nhóm thực phẩm và uống ít nhất 2 lít nước.
  • Khi nghén: chia nhỏ bữa, chọn món đơn giản, nghỉ ngơi; đi khám nếu nôn nhiều, không giữ được nước.
  • Tránh rượu bia, cá nhiều thủy ngân, đồ sống hoặc tái, sữa chưa tiệt trùng, gan; caffeine không quá 200 mg/ngày.
  • Khám thai lần đầu khoảng 2–3 tuần sau trễ kinh và lần hai lúc thai 11–13 tuần 6 ngày.

Tài liệu tham khảo

Cập nhật 19 tháng 11, 2026

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay điều trị của nhân viên y tế. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Sản phẩm liên quan

Bài viết khác